104
107
14
27 a.C.
306
312
317
318
324
325
334
335
337
340
350
352
353
354
355
356
360
380
388
394
400
408
409
430
437
439
452
455
456
461
462
464
465
472
474
503
505
Aerarium militare
Agrippino (magister militum)
Alarico I
Alto Impero romano
Anatolio (console)
Anni 340
Anni 410
Anni 460
Antiochia
Apollonio (magister militum)
Aquila (storia romana)
Arbogaste
Ardaburio
Ardaburio (console 447)
Ardaburio Aspare
Areobindo (console 434)
Areobindo Dagalaifo Areobindo
Armazio
Armi d'assedio (storia romana)
Arnold Hugh Martin Jones
Artiglieria (storia romana)
Aspar
Assedio (storia romana)
Augusta Treverorum
Augusto (titolo)
Auxilia
Avito
Basilisco di Bisanzio
Battaglie romane
Bautone
Cariobaude
Castra stativa
Castrum
Cavalleria
Cavalleria (storia romana)
Censore (storia romana)
Centuria
Centurie
Centurione
Cesare (titolo)
Civiltà romana
Cognomina ex virtute
Collegialità
Comes
Comes Africae
Comes Britanniarum
Comes Hispaniae
Comes Illyrici
Comes Italiae
Comes Tingitaniae
Comes domesticorum
Comes limitis Aegypti
Comes litoris Saxonici per Britannias
Comes per Isauriam
Comes tractus Argentoratensis
Comitatensi
Comitia
Comizi centuriati
Comizi curiati
107
14
27 a.C.
306
312
317
318
324
325
334
335
337
340
350
352
353
354
355
356
360
380
388
394
400
408
409
430
437
439
452
455
456
461
462
464
465
472
474
503
505
Aerarium militare
Agrippino (magister militum)
Alarico I
Alto Impero romano
Anatolio (console)
Anni 340
Anni 410
Anni 460
Antiochia
Apollonio (magister militum)
Aquila (storia romana)
Arbogaste
Ardaburio
Ardaburio (console 447)
Ardaburio Aspare
Areobindo (console 434)
Areobindo Dagalaifo Areobindo
Armazio
Armi d'assedio (storia romana)
Arnold Hugh Martin Jones
Artiglieria (storia romana)
Aspar
Assedio (storia romana)
Augusta Treverorum
Augusto (titolo)
Auxilia
Avito
Basilisco di Bisanzio
Battaglie romane
Bautone
Cariobaude
Castra stativa
Castrum
Cavalleria
Cavalleria (storia romana)
Censore (storia romana)
Centuria
Centurie
Centurione
Cesare (titolo)
Civiltà romana
Cognomina ex virtute
Collegialità
Comes
Comes Africae
Comes Britanniarum
Comes Hispaniae
Comes Illyrici
Comes Italiae
Comes Tingitaniae
Comes domesticorum
Comes limitis Aegypti
Comes litoris Saxonici per Britannias
Comes per Isauriam
Comes tractus Argentoratensis
Comitatensi
Comitia
Comizi centuriati
Comizi curiati
Disambiguazione – Se stai cercando le omonime magistrature veneziane del IX secolo, vedi Regime dei magistri militum.
Magister militum
Storia delle campagne militari
Descrizione generale
Attiva
fine IV secolo - VI secolo
Nazione
Antica Roma
Tipo
comandante delle forze provinciali: ce n'erano ben 5 in Oriente.
Guarnigione/QG
castra stativa in epoca imperiale
Patrono
Marte dio della guerra
Simboli
Senatus popolusque romanus e
l'Aquila legionaria
senza fonte
Voci di unità militari presenti su Wikipedia
Magister militum (in latino: "maestro dei soldati") era un grado usato nel tardo Impero romano entrato in uso dalla fine del regno di Costantino I[1] e poi evolutosi con Teodosio I. Era l'equivalente romano del generale di corpo d'armata.
Indice
1 Funzione
2 Lista di magistri militum
2.1 Impero romano d'Oriente
2.1.1 Praesentialis
2.1.2 Per Orientem
2.2 Impero romano d'Occidente
2.2.1 Per Gallias
3 Note
4 Bibliografia
modifica Funzione
Per approfondire, vedi la voce Riforma costantiniana dell'esercito romano.
Con questa riforma prima Costantino I, poi i suoi eredi, ed infine Teodosio, decentrarono il comando in ogni provincia, affidandolo appunto ad un magister militum; in precedenza invece il comando delle forze di fanteria imperiali era affidato ad un magister peditum mentre il comando della cavalleria era affidato ad un magister equitum (organizzazione inizialmente voluta da Costantino I, rielaborata nella seconda parte del suo regno, in funzione dei suoi quattro Cesari, poi tre Augusti, che dal 335-337 ereditarono il suo impero).
Il titolo era seguito dal nome della diocesi su cui esercitava potere militare (esempi: magister militum per Thracias, magister militum per Gallias). Il termine usato da solo, o meglio magister militum praesentalis indicava il comandante supremo dell'esercito romano che dirigeva le operazioni anche sul campo di battaglia. Secondo la Notitia dignitatum ce n'erano ben 5 in Oriente:
Magister militum praesentalis I, che controllava 2 duci per l'Egitto[2] (dux Thebaidos[3] e dux Libyarum) e 1 comes limitis Aegypti;[2]
Magister militum praesentalis II, da cui dipendeva 1 duce per il Ponto[2] (dux Armeniae) ed un altro comes per Isauriam;[2]
Magister militum per Orientem, da cui dipendevano 6 duci per l'Oriente (dux Foenicis,[4] dux Syriae,[5] dux Palaestinae,[6] dux Osrhoenae,[7] dux Mesopotamiae,[8] dux Arabiae[9]);[2]
Magister militum per Thracias, da cui dipendevano 2 duci per la Tracia[2] (dux Moesiae secundae e dux Scythiae);
Magister militum per Illyricum, da cui dipendevano 2 duci per l'Illirico[2] (dux Daciae ripensis e dux Moesiae primae).
Al contrario in Occidente viene menzionato un solo comandante militare supremo, il magister equitum per Gallias,[10] che comandava il comes tractus Argentoratensis, il dux Belgicae secundae, il dux Germaniae primae, il dux Mogontiacensis, il dux Sequanicae ed il dux tractus Armoricani et Neruicani. Ma secondo recenti studi potrebbe esserci stato anche un Magister militum praesentalis per l'Occidente.
Questa iniziale suddivisione risalirebbe a Costantino I ed i suoi eredi, prevedendo:
inizialmente, 4 Magister militum regionali (dal 335) per i 4 Cesari, Costante I, Costanzo II, Costantino II e Flavio Dalmazio, ovvero per Gallias, per Illyricum, per Orientem e per Thracias;
a cui furono aggiunti altri 3 Magister militum praesentalis (I, II e III) per i 3 Augusti rimasti Costante I, Costanzo II e Costantino II (dalla fine del 337).[1]
Ricoprirono la influente carica di magister militum i grandi generali tardo-romani quali: Stilicone, Ricimero, Flavio Ezio. A volte il suo ruolo fu più importante di quello dell'imperatore stesso, soprattutto nell'Impero Romano d'Occidente, in cui l'azione combinata delle pressioni barbariche e della crisi sociale aveva reso il potere imperiale sempre meno influente.
Qui di seguito viene riportata una possibile evoluzione della carica di Magister militum quale sintesi di quanto sopra riportato:
Evoluzione della carica di Magister militum
da Costantino I a Costanzo II (312-361)
dal 312 al 317
magister peditum e magister equitum[11]
Costantino I
Augusta Treverorum, Roma, Mediolanum
Licinio
dal 318 al 324
Magister militum per Gallias[12]
Crispo[12]
Augusta Treverorum e Mediolanum
magister peditum e magister equitum[11]
Costantino I
Serdica e Sirmium
Licinio
dal 325 al 334
Magister militum per Gallias
Costantino II
Augusta Treverorum
Magister militum per Illyricum (?)
Serdica e Sirmium
Magister militum praesentalis[13]
Costantino I
Nicomedia e Costantinopoli
Magister militum per Orientem (?)
Antiochia
dal 335 al 337
Magister militum per Gallias[14]
Costantino II
Augusta Treverorum
Magister militum per Illyricum[14]
Costante I
Sirmium (?)
Magister militum praesentalis
Costantino I
Costantinopoli
Magister militum per Thracias
Dalmazio
Serdica (?)
Magister militum per Orientem[14]
Costante II
Antiochia
dal 337 al 340
Magister militum per Gallias
Costantino II
Augusta Treverorum
Magister militum praesentalis[14]
Costantino II
Magister militum per Illyricum
Costante I
Magister militum praesentalis[14]
Costante I
Magister militum per Thracias
Costante I
Magister militum praesentalis[14]
Costanzo II
Magister militum per Orientem
Costanzo II
dal 340 al 350
Magister militum per Gallias
Costante I
Augusta Treverorum
Magister militum praesentalis
Costante I
Mediolanum (?)
Magister militum per Illyricum
Costante I
Magister militum praesentalis
Costante I
Magister militum per Thracias
Costanzo II
Magister militum praesentalis
Costanzo II
Magister militum per Orientem
Costanzo II
dal 350 al 352
Magister militum per Gallias
Magnenzio
Magister militum praesentalis
Magnenzio
Magister militum per Illyricum
Magnenzio
Magister militum praesentalis
Costanzo II
Magister militum per Thracias
Costanzo II
Magister militum praesentalis
Costanzo II
Magister militum per Orientem
Costanzo II
dal 353 al 354
Magister militum per Gallias
Costanzo II
Augusta Treverorum
Magister militum praesentalis
Costanzo II
Mediolanum (?)
Magister militum per Illyricum
Costanzo II
Magister militum praesentalis
Costanzo II
Magister militum per Thracias
Costanzo II
Magister militum praesentalis
Costanzo Gallo
Magister militum per Orientem
Costanzo Gallo
dal 354 al 355
Magister militum per Gallias
Costanzo II
Augusta Treverorum
Magister militum praesentalis
Costanzo II
Mediolanum (?)
Magister militum per Illyricum
Costanzo II
Magister militum praesentalis
Costanzo II
Magister militum per Thracias
Costanzo II
Magister militum praesentalis
Costanzo II
Magister militum per Orientem
Costanzo II
dal 356 al 360
Magister militum per Gallias
Flavio Giuliano
Augusta Treverorum
Magister militum praesentalis
Flavio Giuliano
Magister militum per Illyricum
Costanzo II
Magister militum praesentalis
Costanzo II
Magister militum per Thracias
Costanzo II
Magister militum praesentalis
Costanzo II
Magister militum per Orientem
Costanzo II
al tempo della Not.Dign. 400
Magister militum per Gallias[15]
Magister militum praesentalis (III ?)[15]
= M.peditum[16]+M.equitum[17]
Magister militum per Illyricum[15]
Magister militum praesentalis I[15]
Magister militum per Thracias[15]
Magister militum praesentalis II[15]
Magister militum per Orientem[15]
modifica Lista di magistri militum
anni 340: Vetranione, sotto Costante I
380-388: Bautone
388-394: Arbogaste
394-408: Stilicone (per l'Occidente, quindi praesentalis[1])
409: Alarico I
anni 410: Flavio Costanzo, sotto Flavio Onorio
430-455: Flavio Ezio
455-472: Ricimero
464: Flavio Rusticio, per Thracias
472-474: Gundobado
anni 460: Aspar, sotto Leone I
modifica Impero romano d'Oriente
modifica Praesentialis
Praesentalis I
386-395: Timasio
405: Simplicio
409: Arsacio
415: Florenzio
424-425: Ardaburio
434-449: Areobindo
450-451: Anatolio
468: Basilisco
471/474: Marciano
474: Zenone
474-477/478: Armazio
478: Martiniano
485: Longino
492-499: Giovanni
503: Ipazio
513: Ipazio
514-515: Giovanni
518-520: Vitaliano
A questi vanno aggiunti Lucio, tra il 408 e il 450, e Idubingo tra il 466 e il 493.[18]
Praesentalis II
399-400: Gainas
400: Fravitta
409: Varanes
415: Sapricio
419-438: Plinta
443-451: Apollonio
450/457: Costantino (sotto il regno di Marciano)
457-471: Ardaburio Aspare
473: Teodorico Strabone
475/476: Teodorico Strabone
476/477-478: Teodorico il Grande
478-479: Teodorico Strabone
479-482: Trocundo
483-487: Teodorico il Grande
500-518: Patricio
520-527: Giustiniano
modifica Per Orientem
393-396: Addeo
396-398: Simplicio
395/400: Fravitta
404: Valentino
412: Lupiano
414-415: Ipazio
420: Massimino
421-422: Ardaburio
422-424: Procopio
428-431: Dionisio
433-446: Anatolio
447-451: Zenone
453-466: Ardaburio
466-469: Giordane
469-471: Zenone
476/477-479: Trocundo
481-483: Illo
483-498: Giovanni Scita
503-505: Areobindo Dagalaifo Areobindo
505-506: Faresmane
516-518: Ipazio
518-520: Diogeniano
520-525/526: Ipazio
527: Libelario
527-529: Ipazio
Sono attestati anche Giordane alla fine IV/inizio V secolo o a metà del V secolo, e Urbicio Barbato alla fine V/inizio VI secolo.[19]
modifica Impero romano d'Occidente
modifica Per Gallias
408: Cariobaude
437-439: Marco Mecilio Flavio Eparchio Avito
452-456: Agrippino
456-465: Egidio
461/462: Agrippino
modifica Note
^ a b c G. Cascarino, L'esercito romano. Armamento e organizzazione, Vol. III - Dal III secolo alla fine dell'Impero d'Occidente, pp. 51-53, 70-74 e 234-235.
^ a b c d e f g Not.Dign., Orien., I.
^ Not.Dign., Orien., XXXI.
^ Not.Dign., Orien., XXXII.
^ Not.Dign., Orien., XXXIII.
^ Not.Dign., Orien., XXXIV.
^ Not.Dign., Orien., XXXV.
^ Not.Dign., Orien., XXXVI.
^ Not.Dign., Orien., XXXVII.
^ Not.Dign., Occ., I.
^ a b Zosimo, Storia nuova, II, 33.3.
^ a b G. Cascarino, L'esercito romano. Armamento e organizzazione, Vol. III - Dal III secolo alla fine dell'Impero d'Occidente, p. 51.
^ Y. Le Bohec, Armi e guerrieri di Roma antica. Da Diocleziano alla caduta dell'impero, Roma 2008, p. 110
^ a b c d e f G. Cascarino, L'esercito romano. Armamento e organizzazione, Vol. III - Dal III secolo alla fine dell'Impero d'Occidente, p. 52.
^ a b c d e f g G. Cascarino, L'esercito romano. Armamento e organizzazione, Vol. III - Dal III secolo alla fine dell'Impero d'Occidente, pp. 234-235.
^ Notitia Dignitatum, Occ., I e V.
^ Notitia Dignitatum, Occ., I e VI.
^ Jones, p. 1290.
^ Jones, p. 1291.
modifica Bibliografia
Vegezio, Epitoma rei militaris II,9,1-2
Zosimo Historia Nea II.33
Jones, Arnold Hugh Martin, John Robert Martindale, John Morris, The Prosopography of the Later Roman Empire, volume 2, Cambridge University Press, 1992, ISBN 0-521-20159-4.
v · d · m
Governo di antica Roma. Urbe e province
Forme
Monarchia · Repubblica · Principato · Dominato · Tetrarchia
Impero romano (d'Occidente · d'Oriente)
Massime cariche/poteri
Rex durante la Monarchia
Consul · Dictator · Princeps senatus durante la Repubblica
Imperatore · Tribunicia potestas · Imperator · Augustus · Caesar durante l'Impero
Assemblee
Senato · Comizi curiati · Comizi centuriati · Comizi tributi · Concili della plebe
Senatori · Curie · Centurie · Tribù · Plebei
Il Cursus honorum
delle magistrature e promagistrature
Consul · Proconsul · Tribunus plebis · Tribunus militum consulari potestate · Aedilis · Praetor · Propraetor · Quaestor · Censor · Interrex · Dictator · Magister equitum · Duumviri · Triumviri · Decemviri · Vigintisexviri · Magister militum · Legatus · Legatus Augusti pro praetore
Cariche non magistratuali
Preafectus Pretorio · Praefectus Urbi · Praefectus Annonae · Praefectus Vigilum · Praefectus Aegypti · Praefectus Mesopotamiae · Procurator Augusti
Magister officiorum · Praepositus sacri cubiculi · Vicarius · Dux · Comes
Diritto
Imperium · Iurisdictio · Collegialità
Onorificenze / Fasti
Cognomina ex virtute · Ornamenta triumphalia · Fasti triumphales · Fasti consulares
Altro
Patres · Patrizi
Province romane · Diocesi
v · d · m
Comandi militari della Notitia Dignitatum nella parte Occidentale e in quella Orientale
Impero romano d'Oriente
Praefectus praetorio Orientis · Praefectus praetorio Illyrici · Praefectus urbis Constantinopolitanae
Magister officiorum · Comes domesticorum
L'Impero romano della Notitia dignitatum, attorno al 400.
Magister militum praesentalis I
Comes limitis Aegypti · Dux Thebaidos · Dux Libyarum;
Magister militum praesentalis II
Comes per Isauriam · Dux Armeniae
Magister militum per Orientem
Dux Foenicis · Dux Syriae · Dux Palaestinae · Dux Osrhoenae · Dux Mesopotamiae · Dux Arabiae
Magister militum per Thracias
Dux Moesiae secundae · Dux Scythiae
Magister militum per Illyricum
Dux Daciae ripensis · Dux Moesiae primae
Impero romano d'Occidente
Praefectus praetorio Italiae · Praefectus praetorio Galliarum · Praefectus urbis Romae
Magister officiorum · Comes domesticorum
Magister peditum praesentalis
controlla le armate occidentali di fanteria
Magister equitum praesentalis
controlla le armate occidentali di cavalleria
Numerus intra Italiam
Comes Italiae · Dux Raetiae primae et secundae
Numerus intra Gallias
Magister equitum per Gallias · Comes tractus Argentoratensis · Dux Belgicae secundae · Dux Germaniae primae · Dux Mogontiacensis · Dux Sequanicae · Dux tractus Armoricani et Neruicani
Numerus intra Illyricum
Comes Illyrici · Dux Pannoniae secundae · Dux Valeriae ripensis · Dux Pannoniae primae et Norici ripensis
Numerus intra Hispanias
Comes Hispaniae sottoposto al Magister militum praesentalis per le Hispaniae
Numerus intra Tingitaniam
Comes Tingitaniae
Numerus intra Africam
Comes Africae · Dux limitis Mauretaniae Caesariensis · Dux limites Tripolitani
Numerus intra Britannias
Comes Britanniarum · Comes litoris Saxonici per Britannias · Dux Britanniarum
Esercito romano
Unità base
repubblicane: Legione romana (centuria, manipolo e coorte; lista di legioni) • flotta militare • truppe alleate (socii) • genio militare;
alto imperiali: Legione romana (lista di legioni) • truppe ausiliarie di fanteria e cavalleria (lista di auxilia) • vexillationes • flotta militare • genio militare • guardia pretoriana • coorti urbane • coorti dei vigili • equites singulares;
tardo imperiali: Scholae palatinae • limitanei • comitatensi • truppe alleate (foederati);
Gerarchia base
regio-repubblicana: Rex • console • dictator • proconsole • legatus pro praetore • prefetti vari • tribuno • centurione • legionario (hastati-principes-triarii e velites) • decurione • alleato • veterano;
alto imperiale: Imperatore • legatus Augusti pro praetore • legatus legionis • prefetti vari • tribuno • centurione • legionario • ausiliario (fante e cavaliere) • veterano;
tardo imperiale: Imperatore • magister militum • comes • dux • prefetti vari • tribuno • centurione • legionario • ausiliario (fante e cavaliere) • veterano
Strutture militari
Castrum (con lista di fortezze legionarie e lista di forti ausiliari) • strade militari • strutture d'assedio;
limes romano: fronte settentrionale (Britannia, limes renano e limes danubiano), orientale (limes orientale) e meridionale (limes africano);
Strategia
Sistema clientelare (III a.C.-I secolo d.C.) • difesa di sbarramento (II secolo) • difesa in profondità (III-IV secolo)
dimensione dell'esercito romano • dislocazione legionaria
Tattica
tattiche della fanteria • tattiche della cavalleria • tattiche d'assedio (macchine e artiglieria)
Principali riforme
Riforma mariana (107-104) • augustea (27 a.C.-14 d.C.) • costantiniana (306-337)
Costi, premi e durata
Stipendium • honesta missio • Aerarium militare • ricompense • fasti triumphales • cognomina ex virtute • ovatio
Storia
Campagne militari • battaglie romane
Portale Antica Roma
Portale Bisanzio
Portale Esercito romano
Magister militum - Wikipedia, the free encyclopedia
Magister militum (Latin for "Master of the Soldiers", plural magistri militum) was a top ... The title of magister militum was created in the 4th century, when ...
Magister Militum
Magister Militum on WN Network delivers the latest Videos and Editable pages for News & Events, including Entertainment, Music, Sports, Science and ...
[TMP] Magister Militum
"In 2002, Magister Militum began to import the Hallmark ranges from Noble Miniatures in the USA. ... 10mm Magister Militum Napoleonics (an expanding range in its early days) ...
Marcellinus (magister militum) - Wikipedia, the free encyclopedia
Leo recognized Marcellinus as magister militum but not by Ricimer and his new puppet ... changed around this time to that of magister militum Dalmatiae though ...
MAGISTER-MILITUM
Bienvenidos a MAGISTER MILITUM. Saludos. Es indudable la necesidad del ser humano de ... Suscribirse a MAGISTER-MILITUM. Entradas. Atom. Entradas. Comentarios ...
Magister militum
Magister militum ... 동부에서는, 사무실에 임명된 2개의 고위 장군이 있었다, magister militum praesentalis. 황제의 지배 동안에 Justinian I, 동부쪽 제국의 증가 군사 위협 그리고 확장과 더불어, 3개의 새로운 포스트는 ...
Magisterのmilitum
Magisterのmilitum ... 第6世紀の間に、地域の内部および外的な危機は頻繁にのオフィス
LITTLE WARS: Magister Militum (Chariot) 10mm / Carthaginians
Wargaming miniatures, 10-28mm, accessories, dice, terrain, buildings and more. ... ANB002 Light Javelinmen/Skirmishers Manufacturer: Magister Militum ...
Magister militum - wikipedia@pedia
Magister militum (Latin for "Master of the Soldiers") was a top-level military command used in the later Roman Empire, dating from the reign of Constantine. ...










